18 kwietnia 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Astma - Medycyna Praktyczna: Lekarze pacjentom
medycyna praktyczna dla pacjentów

Spirometria

Spirometria

Spirometria (badanie spirometryczne) to najważniejsze z badań czynnościowych układu oddechowego, czyli badań, które pozwalają na obiektywną ocenę czynności płuc.

Wykonuje się tzw. spirometrię podstawową oraz spirometrię po inhalacji leku rozkurczającego oskrzela (określaną jako „spirometria z oceną odwracalności obturacji”).

Podczas spirometrii ocenia się objętość powietrza wydychanego i wdychanego do płuc. Badanie polega na oddychaniu przez ustnik aparatu.

Przygotowanie do badania

REKLAMA

1. Przed badaniem nie należy palić papierosów ani pić alkoholu (minimum przez 4 h, a najlepiej przez dobę).

2. Nie należy wkładać ubrania krępującego ruchy tułowia (klatki piersiowej i brzucha).

3. Przez 2 h przed badaniem nie powinno się jeść obfitych posiłków.

4. Bezpośrednio przed badaniem (ok. pół godziny) nie powinno się wykonywać intensywnego wysiłku fizycznego).

5. Jeśli spirometrię wykonuje się po inhalacji leku rozkurczającego oskrzela, przed badaniem konieczne jest odstawienie niektórych leków przeciwastmatycznych. Jest to potrzebne tylko wtedy, gdy spirometria będzie wykonywana po inhalacji leku rozkurczającego oskrzela. Podczas ustalania terminu badania rejestratorka powinna poinformować pacjenta o konieczności odstawienia leków rozkurczających oskrzela przed badaniem.

Przeciwwskazania – czyli kto nie powinien wykonywać spirometrii

  • osoby, u których rozpoznano tętniaki aorty albo tętnic mózgowych
  • chorzy po przebytej niedawno operacji okulistycznej
  • pacjenci po przebytym odwarstwieniu siatkówki
  • osoby mające dolegliwości bólowe po operacji w zakresie jamy brzusznej lub klatki piersiowej, utrudniające pełny wdech i wydech w czasie badania.

Prawidłowe wykonanie badania

Spirometria, Spirometr
Spirometria, Spirometr
Fot. Spirometr

Spirometria jest badaniem dokładnym i powtarzalnym (czyli podobnym za każdym razem) pod warunkiem, że wykona się ją prawidłowo – wkładając w badanie odpowiednio dużo zaangażowania. Niektóre z wyników w znacznym stopniu zależą od wysiłku pacjenta. Nie należy się obawiać „włożenia serca” i wysiłku w badanie – jest ono zupełnie bezpieczne.

Badanie wykonuje się w pozycji siedzącej. Należy siedzieć prosto, nie garbić się. Wargami trzeba objąć dokładnie ustnik aparatu i dokładnie wykonywać polecenia technika prowadzącego badanie.

Początkowo oddychamy spokojnie. Następnie na dany znak nabieramy maksymalnie głęboko powietrza i wykonujemy jak najmocniejszy i najszybszy wydech – to jedna z „trudności technicznych” badania.

Można to sobie przećwiczyć, próbując dmuchnąć najmocniej jak się da. Największa trudność to kontynuacja wydechu jak najdłużej, mimo wrażenia, że w płucach nie ma już w ogóle powietrza. Dopiero na znak dany przez technika można przestać wydychać.

Poprawne wykonanie spirometrii nie jest proste, ale warto się postarać. Nie szkodzi to zdrowiu, a zapewnia wiarygodny i, co ważniejsze, powtarzalny wynik badania. Próbę zwykle powtarza się 3 razy, raz za razem, a uzyskane wyniki powinny być podobne – jest to jeden z wyznaczników poprawnie wykonanego badania.

Zasady interpretacji badania

Jakość badania ocenia lekarz. Pod uwagę bierze się kilka parametrów, które pozwalają ocenić, czy badanie zostało przeprowadzone prawidłowo i czy pacjent włożył w nie dostatecznie dużo wysiłku.

Wyniki są przedstawione w postaci liczbowej – zwykle również w postaci wykresów. Najczęściej stosuje się tzw. krzywą przepływ–objętość. Jest to wykres, w którym na osi pionowej zaznaczony jest przepływ, a na poziomej – objętość wdychanego i wydychanego powietrza. Krzywa ma charakterystyczny kształt, którego ocena ułatwia interpretację badania.

Najważniejsze parametry, które ocenia się podczas spirometrii:

  • FEV1 – nasilona pierwszosekundowa objętość wydechowa (powszechnie używany skrót FEV1 pochodzi od angielskiego określenia forced expiratory volume in one second). Jest to objętość powietrza, którą wydmuchuje się z płuc podczas pierwszej sekundy natężonego wydechu. Zależy ona od wielkości płuc (czyli od tzw. „pojemności życiowej”) oraz od drożności dróg oddechowych. Zwężenie oskrzeli u chorego z napadem astmy albo z astmą słabo kontrolowaną ogranicza przepływ powietrza w czasie wydechu i powoduje zmniejszenie FEV1.
  • FVC – nasilona pojemność życiowa (od angielskiej nazwy forced vital capacity); jest to ilość powietrza, wydmuchiwana począwszy od najgłębszego wdechu aż do maksymalnego wydechu. Zależy ona również od wielkości płuc, a także (podobnie jak FEV1) od wysiłku włożonego w badanie.
  • FEV1/FVC – tzw. test Tiffeneau; jest to iloraz FEV1 i FVC. Pozwala ocenić, czy zaburzenia obserwowane w spirometrii są wynikiem zwężenia oskrzeli (obturacji) – wówczas wynik jest niski, albo czy zaburzenia są wynikiem zmniejszenia objętości płuc – wówczas jest prawidłowy lub zwiększony. Dla potwierdzenia wyniku testu trzeba wykonać tzw. pletyzmografię.
  • wskaźniki MEF albo FEF 25, 50 i 75 – pozwalają na ocenę przepływu powierza w drobnych oskrzelach. FEV1 i FVC to wskaźniki objętościowe (wynik podaje się w litrach), MEF i FEF to wskaźniki przepływowe – wynik jest podawany w litrach na sekundę.
  • PEF – szczytowy przepływ wydechowy (peak expiratory flow); to największy przepływ, jaki da się uzyskać wydmuchując powietrze z płuc. Do samodzielnego pomiaru PEF można używać pikflometru – prostego urządzenia służącego pacjentom do samokontroli astmy. Wprawdzie pomiar PEF za pomocą spirometru jest dokładniejszy, ale parametr ten nie jest tak dokładny jak FEV1, dlatego przy ocenie spirometrii jest mniej ważny.

Wyniki w postaci liczbowej są podawane jako wartości bezwzględne (objętości w litrach, a przepływ w litrach/minutę) oraz w odniesieniu do wartości prawidłowych dla osoby danej rasy, płci i wzrostu (tzw. wartości należnych). Zwyczajowo wynik podawano w odsetkach wartości należnej, np. FEV1 2,6 litra, 68% wartości należnej (zwykle stosuje się skrót wn.). Lepszą, chociaż trudniejszą do zrozumienia, metodą odniesienia wyniku do wartości referencyjnych jest podawanie tzw. reszt standardowych. Wartości nieprawidłowe to wartości poniżej –2 reszt standardowych.

Jakie zmiany najczęściej wykazuje spirometria u chorych na astmę?

Zwężenie oskrzeli, które nasila objawy astmy, utrudnia przepływ powietrza w czasie wydechu. Zmienia się kształt wydechowej części krzywej przepływ–objętość. Krzywa wydłuża się – pacjent potrzebuje więcej czasu na wydmuchanie powietrza z płuc – i spłaszcza – chory osiąga mniejsze przepływy powietrza w czasie wydechu. Dodatkowo najwyższy (na niektórych wykresach – najniższy) punkt krzywej, oznaczający PEF, zwykle jest obniżony, co świadczy o zmniejszeniu PEF.

Zmiany te odpowiadają zmniejszeniu stosunku FEV1/FVC, zmniejszeniu FEV1 <80% wartości należnej i często zmniejszeniu MEF (FEF) 25,50 i 75.

Użyteczność spirometrii u chorych na astmę

Spirometrii używa się do rozpoznawania astmy – cechy obturacji oskrzeli w spirometrii zwiększają znacznie prawdopodobieństwo rozpoznania. Trzeba jednak pamiętać, że są inne choroby, które powodują podobne zmiany w spirometrii. Czynność płuc u chorych na astmę jest zmienna. Jest to charakterystyczne dla tej choroby. W okresie gdy nie ma objawów, wynik spirometrii jest często prawidłowy, jednak nie wyklucza to rozpoznania astmy.

Spirometrii używa się do monitorowania skuteczności leczenia astmy. Jeżeli występują objawy choroby, wówczas wynik spirometrii może być nieprawidłowy. Nasilenie duszności nie musi dokładnie korelować z wynikiem spirometrii, ale stanowi dla lekarza informację istotną w planowaniu leczenia.

Parametrem, którego używa się najczęściej jest FEV1. U każdego człowieka, w miarę starzenia się organizmu, czynność płuc stale się zmniejsza. Tempo spadku czynności płuc wynosi około 30–40 ml/rok. Palenie tytoniu powoduje m.in. znaczne przyśpieszenie tempa spadku FEV1.

Spirometria – pytania i odpowiedzi

Spirometria – normy »
Spirometria – wyniki »

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Lekarze odpowiadają na pytania

Gdzie się leczyć

Lekarz specjalista
Pulmonolog
Szukaj
Szpitale, przychodnie, gabinety
Pulmonologia
Szukaj

Zadaj pytanie ekspertowi: